همایش آروین البرز HLJR 2 1 2025 10 31 The Legal Status of Commercial Documents in the Modern Transaction System; A Study on the Evolution of Checks and Promissory Notes in the Digital Process and Electronic Commerce Law جایگاه حقوقی اسناد تجاری در نظام معاملات مدرن؛ مطالعه‌ای بر تحول چک و سفته در فرآیند دیجیتال و قانون تجارت الکترونیکی 38 59 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA سیده نرگس کارشناسی رشته حقوق، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران. نجمه پژوهشگر دوره دکتری حقوقخصوصی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. (مدرس دانشگاه آزاد). 2025 10 29 Digital transformation in economic and financial systems has made it inevitable to redefine and modernize the legal instruments used in commercial transactions. Traditional commercial documents, including checks and promissory notes, although they have been efficient in the Iranian legal system, had limitations in terms of speed of financial turnover, tracking, and reduction of financial risks. The purpose of this research is to examine the legal status of commercial documents in the modern transaction system and analyze the effects of electronic commerce law on the transformation of checks and promissory notes in the digital context. The research method is analytical-descriptive and with the approach of studying legal documents, library resources, and related scientific articles, and through a comparative analysis of traditional and digital laws, the challenges, opportunities, and legal requirements for implementing digital commercial documents have been identified. The findings show that the electronic commerce law has provided the initial legal framework for digital commercial documents by accepting data messages, documents, and electronic signatures, but legal gaps, limitations in technical infrastructure, lack of coordination between banking and judicial institutions, and the weakness of the digital law culture have limited the full implementation of these documents. Also, the role of the Central Bank and regulatory bodies in establishing digital issuance, tracking, and validation systems is an important factor in reducing risks and increasing transparency. The research shows that fully realizing the potential of digital commercial documents requires amending specific laws, strengthening cybersecurity infrastructures, institutional coordination, legal and technological education, and utilizing smart technologies. As a result, digital commercial documents can improve the speed and transparency of transactions, reduce costs, increase legal security, and guide the country’s transaction system toward a modern, efficient, and transparent economy. This research emphasizes the importance of a coordinated approach between legislators, executive bodies, and economic actors to increase public trust in digital tools and strengthen the legal status of commercial documents in the Iranian economy. تحول دیجیتال در نظام‌های اقتصادی و مالی، ضرورت بازتعریف و نوسازی ابزارهای حقوقی مورد استفاده در معاملات تجاری را اجتناب‌ناپذیر ساخته است. اسناد تجاری سنتی، از جمله چک و سفته، گرچه در نظام حقوقی ایران کارآمد بوده‌اند، اما محدودیت‌هایی در زمینه سرعت گردش مالی، رهگیری و کاهش ریسک‌های مالی داشتند. هدف این پژوهش، بررسی جایگاه حقوقی اسناد تجاری در نظام معاملات مدرن و تحلیل اثرات قانون تجارت الکترونیکی بر تحول چک و سفته در بستر دیجیتال است. روش تحقیق، به صورت تحلیلی-توصیفی و با رویکرد مطالعه اسناد قانونی، منابع کتابخانه‌ای و مقالات علمی مرتبط انجام شده است و با تحلیل تطبیقی قوانین سنتی و دیجیتال، چالش‌ها، فرصت‌ها و الزامات حقوقی اجرای اسناد تجاری دیجیتال شناسایی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که قانون تجارت الکترونیکی با پذیرش داده‌پیام، سند و امضای الکترونیکی، بستر قانونی اولیه برای اسناد تجاری دیجیتال فراهم کرده است، اما خلاهای قانونی، محدودیت زیرساخت‌های فنی، عدم هماهنگی میان نهادهای بانکی و قضایی و ضعف فرهنگ حقوق دیجیتال، اجرای کامل این اسناد را محدود کرده است. همچنین، نقش بانک مرکزی و نهادهای نظارتی در ایجاد سامانه‌های صدور، رهگیری و اعتبارسنجی دیجیتال، عامل مهمی در کاهش ریسک‌ها و افزایش شفافیت است. پژوهش نشان می‌دهد که تحقق کامل ظرفیت اسناد تجاری دیجیتال نیازمند اصلاح قوانین اختصاصی، تقویت زیرساخت‌های امنیت سایبری، هماهنگی نهادی، آموزش حقوقی و فناوری و بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند است. در نتیجه، اسناد تجاری دیجیتال می‌توانند ضمن ارتقای سرعت و شفافیت معاملات، کاهش هزینه‌ها و افزایش امنیت حقوقی را به همراه داشته باشند و نظام معاملات کشور را به سمت اقتصاد مدرن، کارآمد و شفاف هدایت کنند. این پژوهش بر اهمیت رویکرد هماهنگ میان قانون‌گذار، نهادهای اجرایی و فعالان اقتصادی تأکید دارد تا اعتماد عمومی به ابزارهای دیجیتال افزایش یابد و جایگاه حقوقی اسناد تجاری در اقتصاد ایران تقویت شود. /downloadfilepdf/771708