Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز HLJR فصلنامه پژوهش‌های نوین در علوم انسانی و حقوق HLJR 2 2 2026 02 12 An Analysis of the Allegorical Structure and Didactic Elements in Kalila wa Dimna with Emphasis on the Relationship between Wisdom and Social Ethics بررسی ساختار تمثیلی و عناصر تعلیمی در کلیله و دمنه با تاکید بر رابطه ی حکمت و اخلاق اجتماعی 210 226 FA Seyed Mojtaba Hosseini استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. سید مجتبی حسینی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. Leila Ghanizadeh دانشجوی دکتری رشته زبان وادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی. لیلا غنی‌زاده دانشجوی دکتری رشته زبان وادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی. 2026 02 11 ادبیات تعلیمی و حکمت‌آمیز همواره نقش مهمی در تربیت اخلاقی و اجتماعی انسان‌ها داشته است. کلیله و دمنه به‌عنوان یکی از آثار برجسته این حوزه، با بهره‌گیری از داستان‌های تمثیلی و شخصیت‌های نمادین، آموزه‌های اخلاقی، اجتماعی و حکمت عملی را به مخاطب منتقل می‌کند. هدف این پژوهش بررسی ساختار تمثیلی و عناصر تعلیمی حکایت بوزینه و لاک‌پشت با تأکید بر رابطه حکمت و اخلاق اجتماعی است. این مطالعه از نوع تحلیل محتوای کیفی و توصیفی-تحلیلی است. داده‌ها شامل متن فارسی حکایت بوزینه و لاک‌پشت در کلیله و دمنه و پژوهش‌های مرتبط در حوزه ادبیات تعلیمی و اخلاق اجتماعی است. پژوهش با بررسی ساختار تمثیلی، شخصیت‌ها، پیام‌های اخلاقی و کارکرد تربیتی داستان، تحلیل چندلایه‌ای از ارتباط حکمت و اخلاق اجتماعی ارائه می‌دهد. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای موضوعی و مقایسه الگو و ضدالگو استخراج و تبیین شد. نتایج نشان می‌دهد که حکایت بوزینه و لاک‌پشت با استفاده از ساختار تمثیلی چندلایه، شخصیت‌های تقابلی، و پیام‌های اخلاقی و اجتماعی، آموزش اخلاقی و اجتماعی را به شکلی ملموس و کاربردی ارائه می‌دهد. بوزینه مظهر حکمت عملی و اخلاق متعادل است، و لاک‌پشت نمونه رفتارهای آسیب‌زا در مواجهه با طمع و فشارهای اجتماعی است. داستان، رابطه تنگاتنگ میان حکمت و اخلاق اجتماعی را بازنمایی می‌کند و نشان می‌دهد که اخلاق بدون خرد و دوراندیشی آسیب‌پذیر است و حکمت بدون اخلاق، ناقص و خطرناک است. حکایت بوزینه و لاک‌پشت نمونه‌ای شاخص از ادبیات تعلیمی است که با ترکیب تمثیل، شخصیت‌های تقابلی و پیام‌های اخلاقی چندلایه، توانمندی‌های اخلاقی، اجتماعی و تصمیم‌گیری مخاطب را تقویت می‌کند. مطالعه این اثر نشان می‌دهد که آموزش اخلاق اجتماعی و حکمت عملی می‌تواند در قالب ادبیات داستانی و تمثیلی، با تأثیر ماندگار و درونی‌سازی شده، به مخاطب منتقل شود و الگوهای عملی زندگی اجتماعی و فردی را برای او روشن سازد. ادبیات تعلیمی و حکمت‌آمیز همواره نقش مهمی در تربیت اخلاقی و اجتماعی انسان‌ها داشته است. کلیله و دمنه به‌عنوان یکی از آثار برجسته این حوزه، با بهره‌گیری از داستان‌های تمثیلی و شخصیت‌های نمادین، آموزه‌های اخلاقی، اجتماعی و حکمت عملی را به مخاطب منتقل می‌کند. هدف این پژوهش بررسی ساختار تمثیلی و عناصر تعلیمی حکایت بوزینه و لاک‌پشت با تأکید بر رابطه حکمت و اخلاق اجتماعی است. این مطالعه از نوع تحلیل محتوای کیفی و توصیفی-تحلیلی است. داده‌ها شامل متن فارسی حکایت بوزینه و لاک‌پشت در کلیله و دمنه و پژوهش‌های مرتبط در حوزه ادبیات تعلیمی و اخلاق اجتماعی است. پژوهش با بررسی ساختار تمثیلی، شخصیت‌ها، پیام‌های اخلاقی و کارکرد تربیتی داستان، تحلیل چندلایه‌ای از ارتباط حکمت و اخلاق اجتماعی ارائه می‌دهد. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای موضوعی و مقایسه الگو و ضدالگو استخراج و تبیین شد. نتایج نشان می‌دهد که حکایت بوزینه و لاک‌پشت با استفاده از ساختار تمثیلی چندلایه، شخصیت‌های تقابلی، و پیام‌های اخلاقی و اجتماعی، آموزش اخلاقی و اجتماعی را به شکلی ملموس و کاربردی ارائه می‌دهد. بوزینه مظهر حکمت عملی و اخلاق متعادل است، و لاک‌پشت نمونه رفتارهای آسیب‌زا در مواجهه با طمع و فشارهای اجتماعی است. داستان، رابطه تنگاتنگ میان حکمت و اخلاق اجتماعی را بازنمایی می‌کند و نشان می‌دهد که اخلاق بدون خرد و دوراندیشی آسیب‌پذیر است و حکمت بدون اخلاق، ناقص و خطرناک است. حکایت بوزینه و لاک‌پشت نمونه‌ای شاخص از ادبیات تعلیمی است که با ترکیب تمثیل، شخصیت‌های تقابلی و پیام‌های اخلاقی چندلایه، توانمندی‌های اخلاقی، اجتماعی و تصمیم‌گیری مخاطب را تقویت می‌کند. مطالعه این اثر نشان می‌دهد که آموزش اخلاق اجتماعی و حکمت عملی می‌تواند در قالب ادبیات داستانی و تمثیلی، با تأثیر ماندگار و درونی‌سازی شده، به مخاطب منتقل شود و الگوهای عملی زندگی اجتماعی و فردی را برای او روشن سازد. https://www.hljr.ir/downloadfilepdf/947859