اطلاعات شناسنامه‌ای نشریه

قاعده احصان به عنوان یکی از قواعد بنیادین فقه جزایی اسلام، نقش تعیین کننده ای در تشدید مجازات برخی جرایم دارد. این قاعده که به وضعیت تأهل و دسترسی به همسر اشاره دارد، بر مجازات جرایمی مانند زنا، لواط و قذف تأثیر مستقیم می گذارد. با وجود کاربرد گسترده این قاعده در فقه مذاهب اسلامی، مفهوم، شرایط تحقق و آثار آن در مذاهب مختلف با اختلافات قابل توجهی همراه است. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی قاعده احصان در مذاهب خمسه (امامیه، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی) و تحلیل مبانی، شرایط و آثار آن انجام شده است. روش پژوهش از نوع کتابخانه ای و مروری با رویکرد تحلیلی بوده و داده ها از طریق بررسی منابع فقهی و اصولی معتبر گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقهای مذاهب مختلف در اصل قاعده و لزوم آن اتفاق نظر دارند، اما در تعریف احصان، شرایط تحقق و مصادیق آن اختلافاتی دارند. فقهای امامیه با پذیرش ازدواج موقت به عنوان یکی از مصادیق احصان، تعریف گسترده تری ارائه می دهند، در حالی که فقهای اهل سنت عمدتاً ازدواج موقت را موجب احصان نمی دانند. این اختلافات به تفاوت در مبانی اصولی و روش های استنباط بازمی گردد و می تواند در نظام های حقوقی معاصر و سیاست گذاری کیفری کشورهای اسلامی تأثیرگذار باشد.

قاعده احصان مذاهب خمسه فقه جزایی اسلام ازدواج موقت مجازات زنا